Erkek kısırlığında etkili olan faktörler, görülme sıkılığına
göre aşağıda sıralanmıştır:
Varikosel %38
Sebebi bilinmeyen % 25
Genetik bozukluklar % 0.2
Tıkanıklığa bağlı % 13
Kriptorşidizm % 4
İmmünolojik nedenler (bağışıklık sistemine ait) % 3
Ejakulasyon (boşalma) bozuklukları % 3
Çeşitli ilaçların kullanılması % 1
Hormonal bozukluklar % 1
Tnfeksiyon % 1
Testis yetmezliği % 1.5
Cinsel ilişki bozuklukları % 0.5
Kanser % 0.1
Ayrı sıcak ortam % 0.06
Radyasyon % 0.06
Sistemik hastalıklar % 0.06
Testis kanseri % 0.06
Erkekte Genetik bilimindeki gelişmeler,'sebebi bilinmeyen'
grup içinde genetik bozuklukların tespit edilebilmesini
sağlamaktadır.
İnfertiliteyi oluşturan nedenler 3 grup altında incelenir
A-Hormonal nedenler: Beynin alt kısmında bulunan hipofiz
bezi FSH ve LH hormonlarını salgılamaktadır. Bu hormonlar
testislerden sperm üretimini ve erkeklik hormonu olan
testosteronun salgılanmasını uyarır, incelemeler bu
hormonlara ait bozuklukları veya testislerde sperm üretim
bozukluğuna işaret eden hormonal değişiklikleri gösterir.
B-Testislere ait nedenler: İnfertil erkeklerin yaklaşık
%6'sında genetik bozukluklar eşlik etmektedir. Özellikle
azospermik (menisinde sperm hücresi bulunmayan) erkeklerde %
10-15 civarında genetik bozukluk bulunma olasılığı söz
konusudur. Normalde erkeklerde 46, XY ve kadınlarda 46, XX
kromozom yapısı bulunmaktadır. Genetik inceleme sonucunda
Klinefelter sendromu (47, XXY kromozom yapısının bulunması),
47, XYY sendromu veya diğer kromozomal anormalliklere
rastlanmaktadır. İnfertil erkeklerin %19-18'inde Y
kromozomları üzerinde AZF (Azo-spermia Factor) adı verilen
tanımlanmış bölgelerinde, DNA parçalarının yokluğu söz
konusudur. Bu durum PCR tekniği ile ortaya konulmaktadır.
Teslislerin doğuştan normal yerine inmemesi; kasık kanalında
veya karın içinde kalması sperm üretim bozukluğuna yol açan
nedenlerden birisidir.
Varikosel, testisin toplardamarının anormal bir şekilde
genişlemesidir. Infertil erkeklerin %30'unda bulunmaktadır.
Sıklıkla sperm hareketliliğinde düşüklüğe neden olur. Sayı
azlığı ve yapısal bozukluklar da birlikte bulunabilmektedir.
Varikosel tanısı konulduktan sonra cerrahi olarak
düzeltilebilir. Ancak varikosel direkt olarak infertiliteye
yol açmayabileceği gibi, infertilitenin tek nedeni de
olmayabilir. Klinik olarak saptanan ve sperm
parametrelerinde bozulmaya yol açan varikosel durumunda
uygulanacak cerrahi işlem, kadının değerlendirilmesi
sonrasında yapılmalıdır.
Çeşitli kanser türlerinin tedavisinde kullanılan kemoterapi
ilaçları ve radyoterapi, sperm üretimini belirgin şekilde
bozabilmektedir.
Sigara, alkol ve kafeinin sperm üretimi üzerindeki
etkilerini gösteren çalışmalar mevcuttur. Günümüzde ileri
tanı yöntemlerine rağmen, sperm parametrelerinde bozukluk
saptanan erkeklerin yaklaşık %25'inde bu durumu
açıklayabilecek bir neden bulunamamaktadır.
C- Sperm taşıyıcı kanallara ve organlara ait nedenler
Testislerde üretilen spermler, epididim organından geçerek
vaz deferens adındaki sperm taşıyıcı kanal aracılığı ile
penise taşınır. Üretilen sperm hücrelerinin, bu sistemin
herhangi bir yerinde oluşan tıkanıklıklar nedeni ile
ejakulata (meni) ulaşamaması söz konusu olabilir.
Enfeksiyon, travma, bu organlara veya komşu olan organlara
daha önce yapılan cerrahi müdahaleler, doğuştan sperm
kanalının gelişmemiş olması (konjenital vaz deferens
agenezisi), prostat, vezikülo seminalis taşları varlığında
testislerde sperm üretimi devam etmesine rağmen, kanal
bütünlüğü bozulduğu için dışarı çıkış engellenmiş
durumdadır. Nedenin araştırılması ve çeşitli cerrahi
müdahale yöntemleri ile tıkanıklığın giderilmesi (vazovazostomi,
vazoepididimostomi ameliyatları) ve özellikle kanalın
doğuştan gelişmediği durumlarda yardımcı üreme
tekniklerinden faydalanma şansı bulunmaktadır. Şeker
hastalığı, nörolojik hastalıklar, travma sonucu bel
omurlarının hasarlanması, mesane veya idrar kanalı
ameliyatları sonrası ejakulasyon (boşalma) sırasında meninin
penisten gelmesi yerine mesaneye doğru geri kaçması da söz
konusudur (retrograt ejakulasyon). Bu durumu oluşturan
nedenlere yönelik çeşitli tedavi seçenekleri bulunmaktadır.
Daha önce yapılmış semen analizi sonuçları, kullanılan
ilaçlara ait reçeteler, kan tetkik sonuçları, testis
biyopsisine ait raporları ve mümkünse eski preparatların
(camlarının) yanınızda getirilmesi değerlendirilmelerin kısa
zamanda sonuçlandırılması açısından yararlı olacaktır.
Testis biyopsisi, azospermik bir erkeğin
değerlendirilmesinde çok önemlidir. Eğer erkeğe daha önce
testis biyopsisi yapılmış ise bu işleme ait patoloji
raporunun incelenmesi gereklidir. Ayrıca biyopsi sonrası
patolojik değerlendirme için daha önce hazırlanan
preparatların, geri verilmek üzere alınarak, merkezimizde
tekrar değerlendirilmesi önemlidir. Bu değerlendirme testis
biyopsisinin tekrarlanıp tekrarlanmayacağı ve
mikroenjeksiyon için hangi yöntem ile (TESE, TESA, MESA,
PESA gibi) sperm bulunacağına karar verilmesi için
gereklidir. Çift ile görüşme yapılması, erkeğin muayenesi
ve eksik tetkiklerin gözden geçirilmesinden sonra,
tekrarlanması gereken veya yeni yapılması zorunlu diğer
testler belirlenir.
İstenilen tetkikler erkeğin infertilite durumuna göre farklı
olmakla birlikte:
· 3-4 hafta ara ile yapılan en az 2 semen analizi (Maya Tüp
Bebek ve Kadın sağlığı merkezi Androloji Laboratuvarında
değerlendirilmesi laboratuvarlar arası farkın önlenmesi
açısından uygundur).
Hormon tetkikleri (FSH, LH, PRL, Total testosteron gibi).
Gerekli görüldüğünde ise:
Testis ultrasonografisi,
Transreklal ultrasonografi,
Genetik inceleme,
Sperm kültürleri istenmektedir.
Temel olarak yapılan bu testler sonrasında cerrahi tedavi
veya ilaç tedavisi ile düzeltilebilecek bir durum olup
olmadığını değerlendirerek, erkeğe ait tedavi seçenekleri
konuşulur.
Menide sperm hücresi yok ise ve yapılan tetkikler sonrasında
sorunun sperm üretiminde olduğu düşünülüyor ise testis
biyopsisi ve tanısal TESE işlemi planlanır. Biopsi işlemi
epidural anestezi ile yapılır her iki testisin çeşitli
bölgelerinden alınan biyopsi örneklerinin androloji
laboratuvarında ve patoloji bölümünce değerlendirilmesi ile
yapılmaktadır. Eğer yapılan incelemelerde yeterli sayıda
sperm elde edilebilirse, daha sonra mikroenjeksiyon
işleminde kullanılmak üzere dondurularak saklanabilmekledir.
Semen analizinde sperm hücresi var ve yapılan tetkikler
sonucu cerrahi veya ilaç tedavisi ile düzeltilebilecek bir
durum olmadığı düşünülüyor ise IVF veya ICSI
(mikroenjeksiyon) kararı alınır.
Sperm parametrelerinin hafif bozuk bulunduğu olgularda ise,
kadının yaşı genç ve infertilite süresi kısa ise ortalama 3
kez inseminasyon tedavisi uygulanır, İnfertilite konusunda
uzman bir jinekologun kadını değerlendirmesinden sonra tüm
hekimlerin ortak görüş bildirdiği ve çiftlerin durumunun
konuşulduğu konseyde alınan tedavi kararı çifte
bildirilmektedir.
7-Erkeğin Değerlendirilmesinde Yapılan Tetkikler
Semen analizi
En az 3, en fazla 5 gün cinsel ilişkide bulunmadan (cinsel
perhiz) merkezimize başvurmanız istenir. Tetkik için sperm
verme saatleri hafta içi her gün ve cumartesi günleri
09:00-18:00 arasındadır. Tetkik sonucunuz aynı gün içinde
verilecektir. Semen analizi tetkiki 3-8 hafta ara ile en az
2-3 kez istenebilmektedir.
Meni verme işleminde sabun veya benzeri kayganlaştırıcı
maddeler kullanılmamalıdır. Penis ve parmaklar, verilen
kabın ve kapağının iç yüzüne dokundurulmamalıdır. Gelen
meninin tamamının kabın içine verilmesi gereklidir.
Yanlışlıkla kabın iç kısmına temas edilmesi veya meninin bir
kısmının dışarı akması durumunda laboratuvar görevlileri
durumdan haberdar edilmelidir. Laboratuvar koşullarında
sperm veremeyen erkeklerin bu durumu doktorlarına,
laboratuvardaki görevlilere haber vermeleri
gerekmektedir. Laboratuvar dışında sperm verecek olan
erkeklerin, meni içeren kabı en fazla 20 dakika içinde,
soğukta vücut sıcaklığında korunacak şekilde ve güneş
görmeyecek şartlarda laboratuvara ulaştırmaları
gerekmektedir.
Hormon Tetkikleri
Hormon tetkikleri ideal olarak sabah saatlerinde
yapılmalıdır. Ancak Ankara dışından gelen çiftlerin zaman
darlığı nedeni ile akşam saatlerinde de tetkikleri
istenebilmektedir. Duruma göre tetkikler 1-2 kez
tekrarlanabilir. Tetkik sonucu 2 veya 3 gün sonra sizlere
bildirilecektir.
Testis Ultrasonografi, Transrektal Ultrasonografi
Bu tetkikler radyoloji bölümü tarafından yapılmaktadır. Bu
nedenle, inceleme yapılacak saatler, hasta danışmanı
tarafından randevu verilerek planlanır. Tetkikler genellikle
aynı gün veya ertesi gün çalışma saatleri içinde
yapılmaktadır ve sonuçlar aynı gün verilmektedir.
Genetik Analizi
Genetik inceleme sperm sayısının çok az olduğu ve doktorun
tüm infertil erkeklerden istenmektedir, inceleme, kan
örneği alınarak yapılmaktadır. Hafta içi her gün saat
16:00'dan sonra genetik uzmanı ile bu konuda bilgilendirme
amaçlı görüşme ve işlem için kan alınması mümkündür.
Sonuçların değerlendirilmesi 5-15 günlük süre
alabilmektedir.
İdrar-Sperm Kültürleri
Kültürler, steril (mikropsuz) bir kaba verilen idrar veya
meni örneğinde yapılmaktadır, örnek verilmeden önce penis
ve eller sabun ile temizlenerek yıkanmalı, herhangi bir
kayganlaştırıcı madde kullanılmamalı, penis ve parmaklar
kabin içine ve kapağın iç kısmına dokunmamalıdır. Sonuçlar
en az 48 saat sonra verilmektedir.
Sonuçların değerlendirilmesi, biyopsi kararının alınması ve
tanısal biyopsi işlemleri için gün belirleme
Tetkikler tamamlandıktan sonra Üroloji-Androloji Bölümü
hasta danışmanı doktorunuzla tekrar görüşeceğiniz zamanı
ayarlar ve size bildirir. Randevusuz görüşme, doktorların
çalışma programı nedeniyle her zaman mümkün olamamaktadır.
Bu nedenle doktorunuz ile görüşmek için mutlaka önceden
randevu almanız gerekmektedir.
Tetkik sonuçlarınızı kendiniz takip etmek zorunda
değilsiniz. Kontrol için randevunuza geldiğinizde,
tetkikleriniz doktora ulaştırılmış olacaktır.
Erkeğin azoospermik olduğu biliniyor ve sorunun sperm
üretiminden kaynaklandığı düşünülüyor ise testis biyopsisi
planlanır. Operasyon zamanı doktorların çalışma programına
göre ayarlanmaktadır.
Operasyon günü ve saati, kontrol randevusu gününde
belirleneceği gibi, hasta daha sonra kendisine uygun zamanı
doktoru ile telefon görüşmesi yaparak da bildirebilir.
Biyopsi ve yapılacak işlemlerin açıklanması: ICSI, TESE,
TESA, MESA, PESA gibi kısaltılmış terimler ile anlatılan
işlemler, ağır erkek infertilitesinin çözümünde kullanılan
yöntemlerdir.
ICSI; "Intrasitoplasmic Sperm Injection" Kadın yumurta
hücresi 'oosit' sitoplazması içine sperm verilmesi işleminin
kısaltılmış ismidir. Ülkemizde yaygın olan mikroenjeksiyon
terimi kullanılmaktadır.
TESE ; "Testicular Sperm Extraction" Açık operasyon ile
alınan testis dokusundan sperm elde edilmesi işlemidir. TESA;
"Testicular Sperm Aspiration" iğne ile girilerek testis
dokusundan sperm elde edilmesi. MESA ; "Micro-Epididymal
Sperm Aspiration" Epididim organından işlem mikroskopu
yardımıyla sperm elde edilmesi.
PESA; "Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration" Epididim
organından iğne ile girilerek sperm elde edilmesi. Erkek
üreme sistemine ait organlar şekildeki gibi
isimlendirilmektedir.
Testis biyopsisi, testiste sperm üretiminin olup olmadığının
belirlenmesi amacı ile yapılmaktadır. Testisin ve epididim
organının incelenmesi ameliyat mikroskobu ile yapılmaktadır.
Operasyon öncesi cinsel perhiz gerekmemektedir. Testis
biyopsisi ameliyathane koşullarında gerçekleştirilir. İşlem
epidural anestezi ile yapılmaktadır. Operasyona 8 saatlik
açlık ile gelmeniz, zorunlu olduğunda genel anestezi
uygulayabilmek için gereklidir. Operasyon için
geldiğinizde Üroloji hasta danışmanı ile temasa geçerek
geldiğinizi bildiriniz.
İşlem cerrahi olarak her iki testisin değişik bölgelerinden
2-3 mm boyutlarında, parça alınması şeklinde
gerçekleştirilir. Alınan parçalar androloji ve patoloji
laboratuvarında incelemeye alınır.
Aşağıda özetlenmiş bilgiler operasyon kararı alınan
hastalarımız için önemlidir
Operasyonun epidural anestezi altında yapılması
planlanmaktadır. Ancak genel anestezi olasılığını da
düşünerek, yanınızda konakladığınız yere ulaşmanızda
yardımcı olacak bir yakınınızın bulunmasında yarar vardır.
Operasyondan sonra 24 saat süre ile araç kullanmayınız.
Operasyon sonrası doktorunuz size analjezik (ağrı kesici)
ilaç ve gerektiği hallerde antibiyotik reçetesi yazacaktır.
Reçetenizi almadan ayrılmayınız.
Pansuman için kapatılan steril tamponlar üzerinde hafif
miktarda kan lekesi görülebilir. Ancak tüm pansuman örtüsünü
kirletecek kanama, şişlik, kızarıklık ve ateş olursa derhal
hastaneye başvurunuz. Hastane acil müdahale bölümü,
doktorunuz ile temasa geçmenizi sağlayacaktır.
Operasyondan 72 saat (3 gün) sonra ılık bir duş
alabilirsiniz. Ancak banyo sonrası, yaranızı çok iyi şekilde
kurulamanız gerekmektedir. Daha sonra steril bir gazlı bez
ile yaranızı koruyabilirsiniz.
Operasyondan sonraki 24 saat torba üzerine baskı yapacak
tarzda slip kilot giymeniz, kanamanın kontrolü yönünden
yararlı olacaktır.
Normal iş koşullarına dönmeden önce ilk 24 saatte kesin
dinlenme gereklidir. Bu süre sonunda işinize dönecek şekilde
izninizi veya işlerinizi ayarlayabilirsiniz.
Operasyondan hemen sonra testislerden alınan biyopsi
materyalinin laboratuvar inceleme sonuçları için
doktorunuz ile görüşebilirsiniz. Patoloji sonuçları ise 7
gün içinde doktorunuz tarafından sizlere bildirecektir.
Testisten alınan doku örneğinde sperm hücresi saptanır ise
ICSI işlemi yapılmak üzere tedavi programına kabul
edilebilirsiniz. Eşinizin değerlendirmeleri tamamlanıncaya
kadar size başka bir işlem yapılmayacaktır. Elde edilen
testis dokusundaki spermler dondurularak saklanacak sayıda
bulunursa tedavi günü tekrar testis biyopsisi yapılmasına
gerek kalmamaktadır. Dondurulmuş spermler çözülerek
mikroenjeksiyon için kullanılabilirler.
Eğer biyopsi sırasında sperm olduğu gösterilmiş ancak sayı
olarak dondurma işlemi için yeterli değilse mikroenjeksiyon
uygulama günü, eşinizden yumurta toplanırken tekrar testis
biyopsisi gerekli olabilir, işlem iğne biyopsisi (TESA) veya
açık biyopsi (TESE) şeklinde yapılmaktadır. Biyopsi günü tüm
hastalarımızdan meni vermesi istenmektedir. Mikroenjeksiyon
yapılacağı gün alınan meni örneğinde, ender olarak sperm
bulunabilmektedir. Bu durumda testisten parça almaya gerek
kalmadan mikroenjeksiyon işlemi yapılmaktadır.
Menisinde sperm bulunamayan erkeğin, testisinden alınan
parçalarından da sperm elde edilemezse, daha ileri bir
tedavi olanağı kalmamaktadır.
MESA veya PESA işlemi
Yapılan tetkikler sonrasında, testiste sperm üretimi olduğu
saptanan, ancak sperm taşıyan kanallarda tıkanıklık olduğu
düşünülen hastalara MESA veya PESA işlemi uygulanarak sperm
elde edilmektedir. Bu işlemlerde mikroenjeksiyon işlemi
için yeterli sayıda ve hareketlilikte sperm bulma şansı çok
daha fazladır.
Erkeğe Ait
Kısırlık Nedenleri
